Cách tính lưu lượng thông gió nhà xưởng theo ACH như thế nào?
Một trong những phương pháp phổ biến để xác định sơ bộ lưu lượng thông gió tổng thể cho nhà xưởng là sử dụng ACH – Air Changes per Hour, tức số lần trao đổi không khí trong một giờ.
Công thức cơ bản: Q = V × ACH
Trong đó:
Q: lưu lượng thông gió cần thiết, đơn vị m³/h;
V: thể tích nhà xưởng, đơn vị m³;
ACH: số lần trao đổi không khí trong một giờ, đơn vị lần/h.

Ví dụ một nhà xưởng có thể tích: 10.000 m³ và phương án thiết kế lựa chọn: ACH = 8 lần/h thì lưu lượng thông gió sơ bộ là: Q = 10.000 × 8 = 80.000 m³/h
Điều đó có nghĩa hệ thống cần tạo ra lượng trao đổi không khí tương đương khoảng 80.000 m³ mỗi giờ theo cơ sở tính toán ACH đã lựa chọn.
Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu của quá trình thiết kế.
Một hệ thống thông gió nhà xưởng hoàn chỉnh còn phải xem xét:
- vị trí cấp gió;
- vị trí hút gió;
- cột áp quạt;
- diện tích cửa lấy gió;
- tổn thất đường ống;
- tải nhiệt;
- máy móc;
- số lượng người;
- nguồn bụi, khói hoặc mùi.
Vì vậy không nên hiểu rằng chỉ cần tính được Q là có thể lập tức chia cho lưu lượng quạt và triển khai thi công.
ACH là gì?
ACH là viết tắt của: Air Changes per Hour có thể hiểu là: số lần trao đổi không khí tương đương trong một giờ.
Ví dụ: Một nhà xưởng có thể tích: 5.000 m³. Hệ thống thông gió vận chuyển: 50.000 m³/h thì: ACH = 50.000 / 5.000 = 10 lần/h
Về mặt lưu lượng, hệ thống đang trao đổi một lượng không khí tương đương khoảng 10 lần thể tích nhà xưởng mỗi giờ.
Tuy nhiên, cần lưu ý: ACH = 10 không có nghĩa cứ 6 phút toàn bộ không khí cũ trong nhà xưởng được lấy ra hoàn toàn và thay bằng không khí mới 100%.
Trong thực tế, không khí mới đi vào sẽ hòa trộn với lượng không khí hiện hữu.
Hiệu quả thực tế còn phụ thuộc rất lớn vào cách bố trí cấp và hút.

Bước 1: Tính thể tích nhà xưởng
Trước tiên cần xác định thể tích không gian cần thông gió.
Công thức: V = L × W × H
Trong đó:
L: chiều dài nhà xưởng, m;
W: chiều rộng nhà xưởng, m;
H: chiều cao tính toán, m.
Ví dụ Nhà xưởng: 40 m × 30 m × 6 m
Thể tích: V = 40 × 30 × 6 = 7.200 m³
Đây là dữ liệu đầu tiên để tính lưu lượng theo ACH.
Một sai lầm khá phổ biến là chỉ lấy: diện tích sàn × ACH mà bỏ qua chiều cao.
Điều này không đúng, bởi ACH liên quan đến thể tích không khí, không phải chỉ diện tích mặt bằng.
Bước 2: Xác định ACH phù hợp
Đây là bước quan trọng nhất. Không nên sử dụng một giá trị ACH cố định cho mọi nhà xưởng.
Hai nhà xưởng cùng diện tích 2.000 m² nhưng một bên là kho hàng, một bên là xưởng hàn sẽ có nhu cầu hoàn toàn khác nhau.
Khi xác định ACH cần đánh giá:
- ngành sản xuất;
- mật độ công nhân;
- tải nhiệt máy móc;
- nhiệt từ mái;
- mức độ kín của công trình;
- bụi;
- khói;
- mùi;
- độ ẩm;
yêu cầu của quá trình sản xuất.
ACH được lựa chọn phải có cơ sở thiết kế, chẳng hạn tiêu chuẩn áp dụng, yêu cầu công nghệ hoặc tính toán nhiệt và chất ô nhiễm.
Không nên chọn ACH chỉ vì: “Công trình trước tôi dùng 10 lần/h nên công trình này cũng dùng 10.”
Bước 3: Tính tổng lưu lượng thông gió
Sau khi có: V và ACH ta tính: Q = V × ACH
Ví dụ thực tế Nhà xưởng có: dài: 50 m; rộng: 30 m; cao: 7 m.
Thể tích: V = 50 × 30 × 7 = 10.500 m³
Giả sử phương án thiết kế chọn: ACH = 8 lần/h
Lưu lượng: Q = 10.500 × 8 = 84.000 m³/h
Như vậy tổng lưu lượng thông gió sơ bộ cần khoảng: 84.000 m³/h
Bước 4: Tính số lượng quạt hút
Công thức sơ bộ: N = Q tổng / Q quạt
Trong đó:
N: số lượng quạt;
Q tổng: tổng lưu lượng yêu cầu;
Q quạt: lưu lượng làm việc thực tế của một quạt.
Ví dụ: Q tổng = 84.000 m³/h
Giả sử mỗi quạt tại điểm làm việc đạt: 21.000 m³/h
Ta có: N = 84.000 / 21.000 = 4 quạt Như vậy về mặt lưu lượng cần khoảng: 4 quạt.
Nhưng đây chưa phải kết luận cuối cùng.
Cần tiếp tục kiểm tra:
- quạt đặt ở vị trí nào;
- cột áp bao nhiêu;
- cửa lấy gió ở đâu;
- dòng khí có đi qua vùng làm việc không;
- lưu lượng quạt thực tế có đúng 21.000 m³/h không.
Không nên lấy lưu lượng cực đại trên catalogue để tính số quạt
Đây là một lỗi rất thường gặp.
Ví dụ catalogue ghi: Qmax = 25.000 m³/h
Điều này không có nghĩa khi lắp quạt vào hệ thống, quạt chắc chắn đạt: 25.000 m³/h.
Nếu không khí phải đi qua: louver; đường ống; co; van; chụp hút; lọc; thiết bị xử lý khí; thì hệ thống xuất hiện tổn thất áp suất, Khi đó điểm làm việc của quạt thay đổi. Lưu lượng thực tế có thể thấp hơn lưu lượng cực đại công bố.
Do vậy phải chọn quạt theo hai thông số: Q + ΔP
Trong đó:
Q: lưu lượng;
ΔP: cột áp.
Bước 5: Tính đường cấp gió bù
Quạt hút đưa không khí ra ngoài thì phải có đường cho không khí mới đi vào.
Nếu tổng quạt hút: 100.000 m³/h nhưng nhà xưởng gần như kín và cửa lấy gió rất nhỏ, hệ thống sẽ tạo áp suất âm lớn.
Khi đó có thể xảy ra:
- lưu lượng quạt thực tế giảm;
- vận tốc qua cửa quá cao;
- tiếng ồn;
- cửa khó mở;
- dòng khí phân bố không đều.
Do vậy cần tính cả không khí cấp bù.
Không khí có thể được cấp bằng:
- louver;
- cửa chớp;
- cửa tự nhiên;
- Cooling Pad;
- quạt cấp;
- hệ thống ống gió cấp.
Cách tính sơ bộ diện tích cửa lấy gió
Công thức: Q = A × v
Nếu Q ở đơn vị m³/s: A = Q / v
Trong đó:
A: diện tích thông thoáng, m²;
Q: lưu lượng, m³/s;
v: vận tốc không khí qua cửa, m/s.
Ví dụ Tổng lưu lượng: 72.000 m³/h
Đổi sang m³/s: Q = 72.000 / 3.600 = 20 m³/s
Giả sử vận tốc thiết kế qua vùng lấy gió: v = 2 m/s
Diện tích thông thoáng yêu cầu: A = 20 / 2 = 10 m²
Như vậy cần khoảng: 10 m² diện tích thông thoáng thực theo giả định trên.
Nếu sử dụng louver, cần lưu ý diện tích bên ngoài của louver không bằng diện tích thông thoáng thực vì các cánh chắn chiếm một phần tiết diện.
Ví dụ hoàn chỉnh tính thông gió theo ACH
Giả sử Fresh Air khảo sát một nhà xưởng: 40 m × 25 m × 6 m
Tính thể tích: V = 40 × 25 × 6 = 6.000 m³
Lựa chọn ACH
Giả sử sau khi đánh giá mục tiêu thông gió, phương án sơ bộ sử dụng: ACH = 10 lần/h
Tính lưu lượng: Q = 6.000 × 10 = 60.000 m³/h
Chọn quạt: Giả sử quạt tại điểm làm việc: Q quạt = 20.000 m³/h
Số lượng: N = 60.000 / 20.000 = 3 quạt
Như vậy phương án sơ bộ: 3 quạt × 20.000 m³/h = 60.000 m³/h
Nhưng trước khi chốt phương án cần kiểm tra:
- Quạt có thực sự đạt 20.000 m³/h tại cột áp yêu cầu không?
- Cửa lấy gió có đủ diện tích không?
- Luồng không khí đi qua vùng công nhân hay đi tắt trực tiếp tới quạt?
- Nhà xưởng có nguồn nhiệt hoặc ô nhiễm cục bộ cần xử lý riêng không?
Chỉ khi trả lời được các câu hỏi này mới có thể hoàn thiện thiết kế.
Tại sao cùng ACH nhưng hai nhà xưởng vẫn có hiệu quả khác nhau?
Giả sử hai nhà xưởng đều có: ACH = 10 lần/h
Nhưng cách bố trí khác nhau.
Nhà xưởng A: Cửa lấy gió → khu vực công nhân → máy móc → quạt hút
Không khí đi xuyên qua vùng cần phục vụ.
Nhà xưởng B: Cửa lấy gió → quạt hút (Cửa lấy gió nằm ngay cạnh quạt )
Không khí mới vừa đi vào đã bị hút ra ngoài.
Trong khi phần lớn nhà xưởng vẫn nóng và bí.
Đây là hiện tượng: đoản mạch dòng khí.
Do đó: ACH chỉ cho biết lượng trao đổi không khí tương đương.
Nó không tự đảm bảo rằng không khí sẽ đi qua đúng khu vực cần thiết.

Nhà xưởng cao có nên lấy toàn bộ chiều cao để tính ACH? Không phải trường hợp nào cũng nên áp dụng máy móc.
Ví dụ: Nhà xưởng: 50 × 40 × 12 m, Thể tích: 24.000 m³
Nếu dùng: ACH = 10 thì: Q = 240.000 m³/h
Tuy nhiên, công nhân có thể chủ yếu làm việc trong vùng cao: 0–3 m trong khi phần lớn nhiệt tích tụ ở phía mái.
Trong trường hợp này có thể cần phân tích:
- phân tầng nhiệt;
- cấp gió vùng làm việc;
- hút khí nóng phía trên;
- thông gió mái.
Mục tiêu là tránh dùng năng lượng để xử lý một thể tích quá lớn nếu không thực sự cần thiết.
Khi nào không nên chỉ dùng ACH?
Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng.
ACH phù hợp với bài toán thông gió tổng thể. Nhưng không nên xem ACH là công thức duy nhất cho mọi hệ thống.
Xưởng hàn: Khói phát sinh tại từng điểm.
Nên ưu tiên: hút khói cục bộ tại nguồn.
Xưởng gỗ: Bụi phát sinh tại: máy cưa; máy bào; máy chà nhám.
Cần tính lưu lượng hút tại máy.
Xưởng hóa chất: Cần xác định: hóa chất; tốc độ phát sinh; nồng độ; độc tính;
khả năng cháy nổ. Xưởng có lò hoặc nguồn nhiệt rất lớn
Có thể phải tính lưu lượng theo tải nhiệt thay vì chỉ dựa vào ACH.
Vì vậy: ACH là công cụ rất hữu ích, nhưng phải sử dụng đúng bài toán.

ACH càng cao có càng tốt không?
Không. Nếu tăng ACH quá mức cần thiết:
- số lượng quạt tăng;
- công suất điện tăng;
- tiếng ồn tăng;
- kích thước louver tăng;
- kích thước đường ống tăng;
- chi phí đầu tư tăng;
- chi phí vận hành tăng.

Mục tiêu không phải: ACH càng cao càng tốt. Mà là: ACH vừa đủ để đạt mục tiêu kỹ thuật.
Cách tính ACH của hệ thống hiện hữu
Nếu nhà xưởng đã có quạt và muốn kiểm tra mức trao đổi hiện tại: ACH = Q / V
Ví dụ: Thể tích nhà xưởng: 8.000 m³
Tổng lưu lượng thực tế: 64.000 m³/h
Ta có: ACH = 64.000 / 8.000 = 8 lần/h
Quan trọng là nên dùng: lưu lượng đo hoặc lưu lượng tại điểm làm việc thực tế thay vì cộng toàn bộ lưu lượng cực đại trên catalogue.
Có thể đo kiểm ACH sau khi lắp hệ thống không?
Có.
Đây thậm chí là bước Fresh Air nên khuyến khích thực hiện.
Quy trình cơ bản: Đo vận tốc → tính lưu lượng → cộng tổng lưu lượng → chia cho thể tích nhà xưởng.
Công thức: Q = A × v sau đó: ACH = Q / V
Việc đo kiểm giúp so sánh: ACH thiết kế ↔ ACH thực tế và phát hiện các vấn đề như:
- quạt không đủ lưu lượng;
- louver quá nhỏ;
- đường ống tổn thất lớn;
- van chưa cân chỉnh;
- hệ thống bị rò;
- lọc bị nghẹt.

6 sai lầm phổ biến khi tính thông gió theo ACH
- Tính theo diện tích thay vì thể tích
ACH liên quan tới m³ không khí. Phải tính: Dài × Rộng × Cao.
- Dùng cùng một ACH cho mọi ngành: Kho hàng không giống xưởng hàn.
Xưởng may không giống xưởng hóa chất.
- Chọn quạt theo Qmax catalogue: Cần xem điểm làm việc thực tế.
- Không tính cửa lấy gió: Hút mà không có gió bù sẽ làm giảm hiệu quả.
- Không thiết kế đường đi của không khí: Đủ Q nhưng bố trí sai vẫn không hiệu quả.
- Không đo lại sau thi công: Nếu không đo, rất khó xác nhận hệ thống đạt đúng thiết kế.
Các công thức cần nhớ khi tính thông gió nhà xưởng
- Thể tích nhà xưởng: V = L × W × H
- Lưu lượng theo ACH: Q = V × ACH
- ACH từ lưu lượng: ACH = Q / V
- Lưu lượng qua tiết diện: Q = A × v
Nếu cần Q ở m³/h: Q = A × v × 3.600
- Số lượng quạt sơ bộ N = Q tổng / Q quạt
Đây là bộ công thức cơ bản có thể dùng để kiểm tra nhanh một phương án thông gió.
Quy trình Fresh Air đề xuất khi tính thông gió nhà xưởng
Thay vì chỉ: tính ACH → mua quạt nên thực hiện:
Bước 1: Khảo sát nhà xưởng: Đo kích thước, cửa, mái, máy móc và vị trí người làm việc.
Bước 2: Xác định vấn đề: Nóng, bí, bụi, khói, mùi hay hơi hóa chất?
Bước 3: Xác định mục tiêu: Thông thoáng hơn, giảm nhiệt tích tụ hay xử lý ô nhiễm?
Bước 4: Xác lập cơ sở ACH: Dựa vào yêu cầu công trình và tiêu chuẩn áp dụng.
Bước 5: Tính Q: Q = V × ACH
Bước 6: Tính cột áp: Bao gồm tổn thất tại đường ống và thiết bị.
Bước 7: Chọn quạt: Theo: Q + ΔP
Bước 8: Thiết kế gió cấp bù: Không khí hút ra phải có đường bổ sung phù hợp.
Bước 9: Bố trí dòng khí: Tạo hướng: Gió sạch → vùng làm việc → vùng phát nhiệt/ô nhiễm → quạt hút.
Bước 10: Đo kiểm sau vận hành: Kiểm tra lưu lượng và hiệu quả thực tế.
Câu hỏi thường gặp về cách tính ACH nhà xưởng
ACH là gì? ACH là số lần trao đổi không khí tương đương của một không gian trong một giờ.
Công thức tính lưu lượng theo ACH là gì? Q = V × ACH
Nhà xưởng 1.000 m² cần bao nhiêu quạt? Không thể xác định chỉ từ diện tích.
Cần biết ít nhất: chiều cao; ngành sản xuất; tải nhiệt; ACH; lưu lượng và cột áp quạt.
ACH càng cao càng tốt không? Không. ACH quá cao có thể gây lãng phí điện và tăng chi phí đầu tư.
Có phải chỉ cần đủ ACH là nhà xưởng sẽ mát? Không.
ACH chỉ phản ánh mức trao đổi không khí.
- Nhiệt độ còn phụ thuộc:
- nhiệt ngoài trời;
- mái;
- máy móc;
- bức xạ;
- độ ẩm;
- vận tốc gió;
- phân bố dòng khí.
Có cần đo lưu lượng sau khi thi công không? Nên đo đối với các hệ thống cần kiểm chứng hiệu quả.
Mục tiêu cuối cùng là: lưu lượng thực tế đạt gần yêu cầu thiết kế, không phải chỉ đảm bảo quạt đang hoạt động.
Kết luận: Tính ACH là bước đầu tiên, không phải toàn bộ thiết kế thông gió
Cách tính lưu lượng thông gió nhà xưởng theo ACH có thể tóm tắt bằng công thức:
Q = V × ACH
Trong đó: V = L × W × H
Ví dụ:
Nhà xưởng: 40 × 30 × 6 m
có thể tích: 7.200 m³
Nếu cơ sở thiết kế chọn: ACH = 8 lần/h thì: Q = 57.600 m³/h
Tuy nhiên, 57.600 m³/h mới chỉ trả lời được câu hỏi “cần bao nhiêu gió?”
Thiết kế hoàn chỉnh còn phải xác định:
- gió vào từ đâu;
- gió đi qua đâu;
- quạt đặt ở đâu;
- cột áp bao nhiêu;
- cửa cấp có đủ không;
- nguồn nhiệt nằm ở đâu;
- có cần hút cục bộ không.
Do đó, ACH nên được xem là một công cụ thiết kế sơ bộ quan trọng, không phải công thức áp dụng máy móc cho mọi nhà xưởng.
Fresh Air – Tính đúng trước khi chọn quạt
Fresh Air cung cấp giải pháp khảo sát, tính toán, thiết kế, sản xuất và thi công:
- hệ thống thông gió nhà xưởng;
- quạt hút công nghiệp;
- cấp gió tươi;
- Cooling Pad;
- hệ thống ống gió;
- hút nhiệt;
- hút bụi;
- hút khói;
- xử lý khí thải công nghiệp.
Fresh Air tập trung vào nguyên tắc: Đúng cơ sở tính → Đúng lưu lượng → Đúng cột áp → Đúng dòng khí → Đo lường được hiệu quả.
Bởi hệ thống thông gió tốt không được đánh giá bằng: “Đã lắp bao nhiêu quạt?”
Mà phải đánh giá bằng: “Lưu lượng thực tế và điều kiện không khí sau khi vận hành có đạt mục tiêu hay không?”
FRESH AIR – CHẤT LƯỢNG TỪ TÂM – GIÓ SẠCH VỮNG TẦM.
